GAMY I AKORDY DIATONICZNE (gamowłaściwe)
Opracowano na podstawie obszernej publikacji - Ricci Adams Musictheory.Net (www.musictheory.net)
BUDOWA GAMY „DUR” i „MOLL”
Stopnie gamy, ich nazwy i odległości między nimi w gamie C-dur pokazuje poniższy rysunek:
Stopnie, nazwy i odległości w gamie c-moll naturalnej:
W gamie c-moll harmonicznej VII stopień jest taki sam jak w gamie C-dur, czyli „h”. Zatem odległość między stopniami VI i VII to sekunda zwiększona a VII i VIII to sekunda mała.
Wg tych schematów, t.zn. odległości między poszczególnymi stopniami, buduje się wszystkie gamy a ich nazwy określa nazwa dźwięku toniki.
Przykładowo
- gama D-dur zawiera dźwięki : d, e, fis, g, a, h, cis, d
- gama d-moll naturalna d, e, f, g, a, b, c, d
- gama d-moll harmoniczna d, e, f, g, a, b, cis, d
AKORDY (TRÓJDŹWIĘKI) DIATONICZNE
Akordy (trójdźwięki) na poszczególnych stopniach gamy C-dur, zbudowane z dźwięków gamy, pokazuje poniższy rysunek:
Oznaczenia : M (Major) - akord dur (składa się z tercji wielkiej i małej)
m (minor) - akord moll (tercja mała i wielka)
zm - akord zmniejszony (dwie tercje małe)
Nazwę i oznaczenie poszczególnych akordów określa nazwa dźwięku podstawowego, czyli najniższego (toniki akordu).
A więc w tej gamie kolejno występują akordy:
CM - czytamy „ce dur” (spotykane oznaczenie „C” - lit. duża)
Dm - „de mol” („d” - lit. mała)
Em - „e mol” („e”)
FM - „ef dur” („F”)
GM - „gie dur“ („G“)
Am - „a mol” („a”)
Hzm - „ha zmniejszony” („Ho”, „Hdim", lub „Bo” w nutach angielskich)
Akordy diatoniczne w gamie c-moll naturalnej:
W tej gamie mamy :
Cm - „ce mol” („c”)
Dzm - „de zmniejszony” („Do”)
EsM - „es dur” („Es”, lub „E z bemolem“)
Fm - „ef mol” („f”)
Gm - „gie mol“ („g“)
AsM - „as dur” („As”, lub “A z bemolem”)
BM - „be dur” („B”, lub “B z bemolem”)
W gamie c-moll harmonicznej mamy dwa akordy zmniejszone oraz akord zwiększony (Zw), złożony z dwóch tercji wielkich:
w związku z tym mamy:
Cm - „ce mol” („c”)
Dzm - „de zmniejszony” („Do”)
Eszw - „es zwiększony” („Es+”, lub „E+ z bemolem“)
Fm - „ef mol” („f”)
GM - „gie dur“ („G“)
AsM - „as dur” („As”, lub “A z bemolem”)
Hzm - „ha zmniejszony” („Ho”, lub „Bo” w nutach angielskich)
PRZEWROTY AKORDÓW (przykład dla akordu C):
(przewrót powstaje przez przeniesienie dolnej nuty o oktawę w górę)
Oznaczenia akordów w przewrotach (przykład dla akordu C) :
AKORDY SEPTYMOWE (diatoniczne) (do akordów omawianych powyżej dodajemy jeszcze jedną tercję, która z podstawą akordu tworzy septymę - stąd nazwa akordów)
Akordy septymowe w gamie C-dur :
Oznaczenia : M7 - akord dur z septymą wielką (ostatnia tercja wielka)
m7 - akord moll z septymą małą (ostatnia tercja mała)
D7 - akord dur - dominanta septymowa (septyma mała, ostatnia tercja mała)
pzm7 - akord septymowy półzmniejszony (septyma mała, ostatnia tercja wielka)
Akordy septymowe w gamie c-moll naturalnej
:
Oznaczenia : D7 - akord dominantowy septymowy (dla odróżnienia od dominanty septymowej, ma identyczną budowę, ale występuje na VII stopniu gamy)
Akordy septymowe w gamie c-moll harmonicznej :
Oznaczenia : zmn7 - akord septymowy zmniejszony (septyma zmniejszona, wszystkie tercje małe)
Mamy tu jeszcze dwa nowe nieznakowane akordy, których tu nie omówimy. gdyż są rzadko używane.
PRZEWROTY AKORDÓW SEPTYMOWYCH
- przykład dla akordu CM7
:
Oznaczenie pozycji zasadniczej :
Oznaczenie pierwszego przewrotu :
Oznaczenie drugiego przewrotu :
Oznaczenie trzeciego przewrotu :
Zestawienie oznaczeń przewrotów :
W powszechnie publikowanych nutach nie podaje się oznaczeń przewrotów akordów (służą one raczej do muzykologicznych analiz teoretycznych).
ZESTAWIENIE OZNACZEŃ AKORDÓW - przykład dla „C” :
